In het kort
De doelstelling van je onderzoek formuleer je door opbrengst, onderwerp, doelgroep of context en beoogd gebruik te benoemen. Beloof alleen wat je zelf gaat onderzoeken of opleveren. “Het ziekteverzuim verlagen” is bijvoorbeeld geen haalbare onderzoeksopbrengst als je alleen de ervaren oorzaken in kaart brengt.
1. Onderscheid het onderzoeksdoel van het praktijkdoel
Het onderzoeksdoel beschrijft wat je onderzoek rechtstreeks oplevert, zoals inzicht in ervaringen, een vergelijking of een getoetst ontwerp. Het praktijkdoel beschrijft waarvoor iemand die opbrengst kan gebruiken. Een opleiding kan hiervoor andere termen hanteren, zoals intern en extern doel. Controleer de betekenis in je eigen handleiding.
Bij een fictief onderzoek naar digitale feedback is het onderzoeksdoel inzicht krijgen in ervaren belemmeringen. Het praktijkdoel kan zijn dat docenten hun feedback gerichter kunnen vormgeven. Of studenten daarna betere cijfers halen, onderzoek je daarmee nog niet. Door die stappen te scheiden, voorkom je dat je doel verder gaat dan je gegevens.
2. De doelstelling van je onderzoek formuleren in vier stappen
- Benoem de opbrengst: inzicht, vergelijking, verklaring of ontwerp.
- Omschrijf het onderwerp: welke begrippen of welk vraagstuk?
- Begrens de context: welke doelgroep, organisatie of situatie?
- Leg het gebruik uit: wie kan met de opbrengst welke afweging maken?
Een bruikbaar zinsbegin is: “Dit onderzoek heeft als doel inzicht te krijgen in … bij …, zodat … de uitkomsten kan gebruiken voor …”. Dit is een schrijfhulp; een ontwerponderzoek vraagt bijvoorbeeld een andere formulering. Stop geen volledige methodebeschrijving in de doelstelling. Een interview is een middel om kennis te verzamelen, geen doel op zichzelf.
3. Voorbeelden van haalbare doelstellingen
| Onderzoek | Mogelijke doelstelling | Wat beloof je hiermee niet? |
|---|---|---|
| Interviewonderzoek | Inzicht krijgen in de belemmeringen die eerstejaarsstudenten van opleiding X ervaren bij het gebruiken van digitale feedback, zodat het docententeam verbeterpunten voor de feedbackpraktijk kan afwegen. | Dat de gekozen verbeteringen al effectief zijn. |
| Kwantitatieve vergelijking | Het verschil in ervaren werkdruk tussen twee stagecohorten van opleiding Y schatten, als onderbouwing voor de evaluatie van het stageprogramma. | Dat het programma het verschil heeft veroorzaakt. |
| Ontwerponderzoek | Een introductiehandleiding voor stagiairs bij organisatie Z ontwikkelen en met gebruikers beoordelen op begrijpelijkheid en bruikbaarheid. | Dat de handleiding de prestaties op lange termijn verhoogt. |
Kies de opbrengst die past bij je opdracht. Een wo-scriptie kan bijvoorbeeld gericht zijn op een theoretische verwachting toetsen zonder direct een organisatieadvies op te leveren. Voeg een praktijkbelofte niet toe omdat die indrukwekkender klinkt.
4. Maak je doelstelling concreet zonder een uitkomst voor te schrijven
“Het probleem oplossen” is meestal te groot. “Drie interviews afnemen” is controleerbaar, maar zegt niets over de inhoudelijke bijdrage. Zoek het niveau ertussen: welk inzicht of product kun je na afronding laten zien? Beschrijf bij een product ook op welke eigenschappen je het beoordeelt.
Leg de gewenste conclusie niet vooraf vast. “Aantonen dat online begeleiding beter werkt” stuurt op bevestiging. “Onderzoeken hoe de uitkomsten van twee begeleidingsvormen verschillen” laat ruimte voor meerdere uitkomsten, mits het ontwerp die vergelijking ondersteunt. De deadline hoort in je planning; je doelstelling hoeft daardoor geen lange SMART-formule te worden.
5. Controleer de aansluiting op probleem en hoofdvraag
Lees achter elkaar de probleemstelling, de doelstelling en de hoofdvraag. Het probleem maakt de kennisbehoefte duidelijk, het doel benoemt de opbrengst en de vraag bepaalt wat je gaat beantwoorden. Dezelfde doelgroep en kernbegrippen moeten in deze onderdelen terugkomen.
Controleer ook of je onderzoeksaanpak de beloofde opbrengst mogelijk maakt. Een advies over gewenste functies kan volgen uit interviews, maar een uitspraak over kostenbesparing vraagt ook financiële gegevens en aannames. Maak zo’n verschil zichtbaar voordat je opdrachtgever of begeleider op een andere opbrengst rekent.
Waar zet je de doelstelling in je scriptie?
De doelstelling staat doorgaans in de inleiding of het onderzoeksvoorstel, bij probleemstelling en onderzoeksvraag. Volg de verplichte indeling van je opleiding. Schrijf één heldere alinea en voeg alleen een onderscheid tussen onderzoeks- en praktijkdoel toe wanneer dat je redenering verduidelijkt.
Controleer bij afronding of je doelstelling nog aansluit op de werkelijke uitvoering. Heb je alleen behoeften onderzocht en geen oplossing getest? Beschrijf die grens eerlijk. In de conclusie geef je antwoord op je vraag; je hoeft daar geen groter effect te claimen om te laten zien dat je onderzoek iets oplevert.