In het kort
Bij open coderen benoem je fragmenten, bij axiaal coderen zoek je verbanden tussen categorieën en bij selectief coderen werk je naar een kernverhaal toe. Gebruik axiaal coderen alleen als je analysemethode dat vraagt en leg uit hoe je je categorieën hebt verbonden.
1. Zie de plaats van axiaal coderen in je analyse
Axiaal coderen is geen losstaande techniek, maar een stap in een reeks. Bij grounded theory, de aanpak waarin theorie uit data wordt opgebouwd, wordt vaak onderscheid gemaakt tussen drie fasen: open, axiaal en selectief coderen. Niet iedere kwalitatieve scriptie volgt dit model.
Gebruik je een andere aanpak, zoals thematische analyse, dan werk je met thema’s en niet met axiale codes. Dat is geen tekortkoming. Kies de methode die bij je onderzoeksvraag past en onderbouw die, zoals beschreven in onderzoeksmethode onderbouwen.
2. Begin met open coderen
Bij open coderen lees je je transcripten regel voor regel en geef je fragmenten een beschrijvend label. Je zoekt nog geen structuur. Het doel is dat je alles benoemt wat mogelijk relevant is. De werkwijze vind je uitgewerkt in interviews coderen.
Na een eerste ronde groepeer je codes met dezelfde strekking in categorieën. Een categorie krijgt een naam die breder is dan de losse codes. Zo kunnen “vragen om hulp uitstellen” en “niet durven mailen naar de begeleider” samen de categorie “drempels om contact te zoeken” vormen.
3. Verbind categorieën met axiaal coderen
Bij axiaal coderen kies je een categorie als middelpunt en onderzoek je hoe andere categorieën daaraan raken. Een veelgebruikte hulp is het onderscheid tussen het verschijnsel zelf en de voorwaarden, acties en gevolgen eromheen.
| Vraag | Wat zoek je? | Voorbeeld bij “uitstelgedrag bij schrijven” |
|---|---|---|
| Verschijnsel | De kern van de categorie. | Studenten stellen schrijfmomenten uit. |
| Voorwaarden | Wat gaat eraan vooraf of versterkt het? | Onduidelijke opdracht, weinig feedback. |
| Handelingen | Wat doen deelnemers ermee? | Ze zoeken afleiding of zoeken steun bij medestudenten. |
| Gevolgen | Wat levert het op? | Minder tijd voor revisie, meer stress vlak voor de deadline. |
Je legt deze verbanden vast in memo’s en eventueel in een schema. Belangrijk is dat elk verband steunt op fragmenten uit meerdere interviews en niet op één sterk citaat.
4. Ga door naar selectief coderen
Selectief coderen is de laatste stap. Je kiest een kerncategorie die de rest van je bevindingen het best samenbindt en toetst of alle andere categorieën daaraan te koppelen zijn. Dit levert het verhaal op dat je in je resultatenhoofdstuk vertelt.
Is je onderzoek bescheiden van omvang, dan is een volledige grounded theory vaak te ambitieus voor een scriptie. Bespreek met je begeleider hoe ver je moet gaan. Je resultaten werk je uit volgens de aanwijzingen in het resultatenhoofdstuk schrijven.
5. Verantwoord wat je hebt gedaan
Een lezer wil weten hoe je van losse citaten bij een categorie of verband bent gekomen. Beschrijf daarom kort welke fasen je hebt doorlopen, hoe je categorieën hebt gevormd en hoe je hebt gecontroleerd of verbanden klopten, bijvoorbeeld door afwijkende cases te zoeken.
Je kunt ook een tweede codeur inzetten of je tussentijdse bevindingen voorleggen aan deelnemers. Wat je kiest, verbind je aan de kwaliteitscriteria uit validiteit en betrouwbaarheid in kwalitatief onderzoek. Een goed vormgegeven codeersysteem maakt dit overzichtelijker.
Laatste controle bij axiaal coderen
- Je analysemethode vraagt daadwerkelijk om axiaal coderen.
- Je open codes zijn gegroepeerd in categorieën met een duidelijke naam.
- Elk verband tussen categorieën steunt op meerdere bronnen.
- Je legt voorwaarden, handelingen en gevolgen vast in memo’s of een schema.
- Je hebt gezocht naar afwijkende gevallen.
- In je methodehoofdstuk staat welke fasen je hebt doorlopen.
Als je alleen een lijst met thema’s opstelt en geen verbanden onderzoekt, noem het dan geen axiaal coderen. Je analyse blijft dan waardevol, zolang je de gekozen methode correct benoemt.