Onderzoek en analyse

Codeersysteem maken voor je scriptie: van eerste codes naar een bruikbaar codeboek

Een codeersysteem is de lijst met codes waarmee je je kwalitatieve data ordent, inclusief de afspraken over wanneer een fragment bij welke code hoort. Zonder zulke afspraken verandert de betekenis van je codes onderweg, en dat maakt je analyse lastig te verantwoorden.

In het kort

Begin met een eerste set codes op basis van je onderzoeksvraag en een paar interviews. Werk die uit tot een codeboek: per code een naam, definitie, regels voor wat er wel en niet onder valt en een voorbeeldcitaat. Test het codeboek op nieuwe fragmenten, pas het aan en leg vast welke versie je gebruikt.

1. Bepaal wat je codeersysteem moet kunnen

Een codeersysteem is geen doel op zich. Het helpt je om data terug te brengen tot patronen waarmee je je onderzoeksvraag beantwoordt. Begin daarom bij je vraag en je deelvragen: welke soorten uitspraken moet je kunnen terugvinden? Wil je ervaringen van deelnemers beschrijven, dan heb je andere codes nodig dan wanneer je een bestaand model uit de literatuur toetst.

Heb je al een theoretisch kader, dan kun je deductief starten met codes uit de literatuur. Verken je vooral wat deelnemers vertellen, dan werk je inductief en laat je codes uit de data ontstaan. In de praktijk combineren veel studenten beide. Lees voor de praktische kant van het coderen zelf ook hoe je interviews codeert.

2. Start met een eerste set codes

Lees eerst een paar goed gekozen interviews door, het liefst met wisselende perspectieven. Markeer fragmenten die relevant lijken voor je onderzoeksvraag en geef ze een korte, beschrijvende naam. Heb je nog geen uitgewerkte transcripten, bekijk dan eerst hoe je interviews transcribeert.

Houd codes in dit stadium bewust voorlopig. Het is normaal dat je er te veel maakt, dat sommige overlappen en dat andere te breed zijn. Je ordent ze in de volgende stap. Schrijf bij iedere code kort op waarom je het fragment zo labelde; dat helpt je later bij je verantwoording.

3. Werk iedere code uit in een codeboek

Een codeboek maakt van een lijst labels een codeersysteem. Zonder definitie kun je zelf na drie weken niet meer reconstrueren wat een code precies betekende. Gebruik per code dezelfde onderdelen.

Onderdelen van een codeboek voor je scriptie
OnderdeelWat leg je vast?Voorbeeld bij de code “gebrek aan overzicht”
NaamEen korte, beschrijvende titel.Gebrek aan overzicht
DefinitieWat de code betekent in jouw onderzoek.De deelnemer geeft aan niet te weten welke taken of stappen er nog open staan.
InclusieWanneer pas je de code wel toe?Uitspraken over onduidelijke planning of verspreide informatie.
ExclusieWanneer pas je de code niet toe?Uitspraken over tijdgebrek zonder verwijzing naar overzicht.
VoorbeeldcitaatEen fragment dat de code goed illustreert.“Ik weet niet meer wat ik allemaal nog moet doen.”

De exclusieregel is vaak het nuttigst. Juist daarmee bepaal je het verschil tussen codes die dicht bij elkaar liggen.

4. Orden codes in een structuur

Als je codeboek langer wordt, heb je een structuur nodig. Je kunt codes groeperen in categorieën of thema’s en daarbinnen onderscheid maken tussen hoofd- en subcodes. Vaak groeit zo een hiërarchie van twee of drie niveaus.

Let op dat een structuur je data niet verstikt. Een boom met veertig subcodes en nauwelijks fragmenten per code levert geen inzicht op. Voeg codes samen als ze vrijwel hetzelfde betekenen en splits ze alleen als je een verschil nodig hebt voor je antwoord. Hoe je codes verder verbindt, lees je in axiaal coderen uitgelegd.

5. Test en verbeter je codeboek

Pas je codeboek toe op interviews die je nog niet gebruikt hebt voor het opstellen ervan. Merk je dat je steeds twijfelt tussen twee codes, dan is de definitie of de exclusieregel niet scherp genoeg. Komen veel relevante fragmenten nergens onder, dan mist er een code.

Laat bij voorkeur een tweede persoon een deel van je data coderen en vergelijk de uitkomsten. Hoe dat werkt, lees je bij interbeoordelaarsbetrouwbaarheid. Bewaar daarnaast iedere versie van je codeboek met een datum. In je methodehoofdstuk kun je dan uitleggen hoe het systeem is ontstaan; dat past bij de verantwoording die je opstelt in je onderzoeksmethode.

Laatste controle van je codeersysteem

  • Iedere code heeft een naam, definitie, inclusie- en exclusieregel.
  • Er is minstens één voorbeeldcitaat per code.
  • Codes en categorieën sluiten aan op je onderzoeksvraag en deelvragen.
  • Je hebt het codeboek getest op nieuwe fragmenten en aangepast.
  • Je weet welke versie je voor de definitieve analyse gebruikt.
  • Je kunt in je methode kort uitleggen hoe het systeem is ontstaan.

Een bruikbaar codeboek is geen eindproduct dat je één keer schrijft. Het ontwikkelt zich mee met je analyse. Wat telt is dat je de keuzes die je maakt kunt uitleggen en dat iemand anders met jouw codeboek ongeveer dezelfde fragmenten zou terugvinden.

Liever persoonlijke hulp? Bekijk onze scriptiebegeleiding voor HBO of scriptiebegeleiding voor WO, of bekijk alle scriptietips.

Gericht verder met je scriptie?

Kom je er met je codes en categorieën niet uit? We denken vrijblijvend met je mee over je codeboek en de verantwoording in je methode. Vraag gratis advies aan over passende scriptiebegeleiding.

Stel je vraag via WhatsApp, bel 06 16135156 of mail contact@scriptiesupport.com.

Vraag gratis advies aan
WhatsApp Mail direct Bel direct