Onderzoek en analyse

Operationalisatieschema maken voor je scriptie: stappen en voorbeeld

Een operationalisatieschema (ook wel operationaliseringsschema) laat in één tabel zien hoe je een abstract begrip meetbaar maakt. Je gaat van begrip naar dimensies, van dimensies naar indicatoren en van indicatoren naar vragen. Daarmee kan een lezer zien hoe je meetinstrument bij je theorie aansluit.

In het kort

Zet je kernbegrip bovenaan, werk het uit in dimensies en indicatoren uit de literatuur, en schrijf per indicator de vraag of observatie die je gebruikt. Controleer dat elke vraag in je instrument terug te vinden is in het schema en andersom.

1. Begin bij het begrip dat je wilt onderzoeken

Kies de begrippen uit je onderzoeksvraag die niet vanzelf meetbaar zijn, zoals motivatie, werkdruk of klanttevredenheid. Voor elk begrip maak je een apart schema of een apart blok in hetzelfde schema. Hoe je begrippen uitwerkt, lees je ook bij operationaliseren in je scriptie.

Begin met een definitie uit de literatuur. Die vind je in je theoretisch kader. Zonder definitie weet je niet welke kanten je moet meten.

2. Splits het begrip in dimensies

Veel begrippen hebben meerdere kanten. Werkdruk kan gaan over hoeveelheid werk, tijdsdruk en emotionele belasting. Zulke deelaspecten heten dimensies. Gebruik de indeling uit de theorie; verzin geen eigen indeling zonder bron.

Houd het overzichtelijk. Twee tot vijf dimensies per begrip zijn meestal genoeg. Meer dimensies maken je instrument lang en moeilijk uit te leggen.

3. Kies indicatoren en bijbehorende vragen

Een indicator is iets waaraan je een dimensie kunt herkennen. Per indicator formuleer je minstens één vraag of observatiepunt. Bij een interview zijn dat openingsvragen, bij een enquête stellingen of vragen met antwoordschaal.

Voorbeeld van een operationalisatieschema voor “studiemotivatie”
BegripDimensieIndicatorVraag of stelling
StudiemotivatieInteressePlezier in de leerstof“Ik vind de stof van mijn studie interessant.”
StudiemotivatieInzetTijd die iemand investeert“Ik besteed meerdere uren per week aan zelfstudie.”
StudiemotivatieVolhardingDoorzetten bij tegenslag“Als iets tegenvalt, blijf ik toch werken aan mijn opdracht.”

Het voorbeeld is bedoeld om de opbouw te laten zien. Gebruik voor je eigen onderzoek bij voorkeur een bestaande, gevalideerde schaal en citeer die.

4. Vul je schema aan met meetniveau en bron

Een bruikbaar schema heeft vaak twee extra kolommen: het meetniveau (bijvoorbeeld een Likertschaal van 1 tot 5) en de bron waarop de indicator of vraag is gebaseerd. Zo laat je zien dat je instrument niet uit de lucht komt vallen. Heb je een schaal met antwoordopties, bekijk dan hoe je een Likertschaal analyseert.

Voor een interview vervang je de vraagkolom door thema’s en doorvraagpunten. Hoe je die uitwerkt, lees je bij een interviewleidraad maken.

5. Controleer het schema aan de hand van je instrument

Leg je schema naast je vragenlijst of leidraad. Staat iedere vraag in het schema? En staat iedere indicator terug in een vraag? Vragen zonder plaats in het schema horen waarschijnlijk niet in je instrument. Indicatoren zonder vraag laten een gat in je meting.

Test het instrument daarna op een kleine groep, zoals beschreven in je enquête testen. Een goed schema neem je op als tabel in je methodehoofdstuk of als bijlage; zie bijlagen bij je scriptie.

Laatste controle van je operationalisatieschema

  • Het begrip heeft een definitie met bron.
  • Iedere dimensie komt uit de literatuur.
  • Iedere indicator heeft minimaal één vraag of observatiepunt.
  • Alle vragen in je instrument staan in het schema.
  • Het meetniveau en de bron per onderdeel zijn zichtbaar.
  • Je hebt het schema met je begeleider besproken voordat je gaat meten.

Een operationalisatieschema hoeft niet mooi te zijn, maar wel consequent. Als je later je resultaten beschrijft, moet je kunnen terugvinden welke vraag bij welk begrip hoort.

Liever persoonlijke hulp? Bekijk onze scriptiebegeleiding voor HBO of scriptiebegeleiding voor WO, of bekijk alle scriptietips.

Gericht verder met je scriptie?

Lukt het niet om je begrippen meetbaar te maken? We denken vrijblijvend met je mee over je schema en instrument. Vraag gratis advies aan over passende scriptiebegeleiding.

Stel je vraag via WhatsApp, bel 06 16135156 of mail contact@scriptiesupport.com.

Vraag gratis advies aan
WhatsApp Mail direct Bel direct