In het kort
Zet je data in SPSS met duidelijke namen, labels en meetniveaus, schoon op, bekijk beschrijvende statistieken en kies dan de toets die bij je onderzoeksvraag en meetniveau past. Controleer de voorwaarden van de toets, kopieer de uitkomst naar een overzichtelijke tabel en beschrijf wat je ziet in woorden.
1. Data invoeren en instellen
SPSS heeft twee weergaven: Data View voor je gegevens en Variable View voor de eigenschappen van elke variabele. Geef elke variabele een korte naam, een duidelijk label, het juiste type en het juiste meetniveau (nominaal, ordinaal of scale). Leg bij categorieën uit wat elke waarde betekent, bijvoorbeeld 1 = man, 2 = vrouw. Dat doe je met Value Labels.
Leg je codes ook vast in een codeboek, zoals beschreven in Likertschaal analyseren. Hoe je vragenlijstdata in een bestand krijgt, hangt af van het programma waarmee je de enquête afnam; je kunt data vaak als Excel of CSV exporteren en in SPSS openen.
2. Schoon je data op
Controleer op ontbrekende waarden, onmogelijke scores en antwoorden die niet kloppen, zoals iemand van 200 jaar. Geef ontbrekende waarden een eigen code zodat ze niet in gemiddelden belanden. Draai je bij omgekeerd gestelde items de score om. Een uitgebreide aanpak vind je in enquêtedata opschonen.
3. Beschrijf eerst je data
Voordat je toetst, kijk je naar frequenties, gemiddelden en spreiding. Je vindt dit onder Analyze en dan Descriptive Statistics. Zo zie je of je data er logisch uitzien en hoeveel respondenten je echt hebt. Dat helpt ook bij de vraag of je aantal genoeg is; zie hoeveel respondenten heb je nodig.
4. Kies een toets bij je onderzoeksvraag
| Vraag | Mogelijke analyse | Menu in SPSS |
|---|---|---|
| Verschil tussen twee groepen | Onafhankelijke t-toets | Analyze › Compare Means › Independent-Samples T Test |
| Verschil voor dezelfde personen op twee momenten | Gepaarde t-toets | Analyze › Compare Means › Paired-Samples T Test |
| Verband tussen twee variabelen | Correlatie | Analyze › Correlate › Bivariate |
| Betrouwbaarheid van een schaal | Cronbachs alfa | Analyze › Scale › Reliability Analysis |
De menunamen kunnen per versie en taalinstelling iets verschillen. Welke toets bij jouw data past, bepaal je op grond van je meetniveau en vraag, zie onafhankelijke of gepaarde t-toets en Pearson of Spearman.
5. Interpreteer en rapporteer
Kopieer niet de hele SPSS-uitvoer in je scriptie. Maak een eigen tabel met de belangrijkste waarden en beschrijf in woorden wat je ziet. Noem de toets, de waarde van de toetsstatistiek, de vrijheidsgraden, de p-waarde en een effectgrootte als je opleiding dat vraagt. Hoe je dit opbouwt, lees je in het resultatenhoofdstuk schrijven. Een hoge Cronbachs alfa is een aanwijzing voor samenhang, geen bewijs dat je schaal valide is.
Houd bij wat je doet. SPSS kan een syntaxbestand bewaren, zodat je je analyses later kunt herhalen of laten controleren. Is SPSS voor jou niet beschikbaar, dan kunnen gratis programma’s als JASP vergelijkbare analyses uitvoeren; vraag je begeleider of dat is toegestaan.
Laatste controle van je SPSS-analyse
- Variabelen hebben namen, labels, waardelabels en een juist meetniveau.
- Je hebt ontbrekende en onmogelijke waarden gecontroleerd.
- Je hebt eerst beschrijvende statistieken bekeken.
- De gekozen toets past bij je vraag en meetniveau.
- Je hebt de voorwaarden van de toets gecontroleerd.
- Je rapporteert in eigen tabellen en in woorden, niet als kopie van de uitvoer.
Loop je vast op een bepaalde toets of op de uitkomst, vraag dan hulp voordat je conclusies trekt. Een verkeerde toets leidt tot conclusies die je later moet terugdraaien.